Veel organisaties hebben er eentje liggen: een Risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Keurig opgesteld, afgestemd met de arbodienst, netjes gearchiveerd. Maar in de praktijk gebeurt er vaak weinig mee. De risico’s zijn geïnventariseerd. En vervolgens vergeten.
Dat is zonde. De RI&E is bedoeld als krachtig hulpmiddel. Niet om af te vinken, maar om ongelukken te voorkomen. Volgens arbeidsomstandighedenwetgeving is het zelfs verplicht voor organisaties om risico’s in kaart te brengen en te beheersen.
Bij ADXpert ziet Cees Willem Dam de gevolgen van gebrekkige RI&E’s dagelijks terug: in letselschadecasussen, langdurige re-integratie en hoge verzuimcijfers. Maar hij ziet ook hoe het anders kan. Vanuit zijn rol helpt hij organisaties om de RI&E werkbaar te maken: met meer aandacht voor de praktijk, draagvlak op de werkvloer en een plan van aanpak dat wél wordt uitgevoerd.
In dit interview deelt hij zijn inzichten. Je ontdekt:
Zo weet je na het lezen precies hoe je van de RI&E een praktisch hulpmiddel maakt dat écht bijdraagt aan veiligheid, werkplezier en minder verzuim.
Cees Willem: “Dat herken ik helaas! Veel RI&E’s zijn gemaakt om aan de wet te voldoen, niet om ermee te werken,” zegt Cees Willem. “Ze worden opgesteld vanachter een bureau, terwijl de echte risico’s zich op de werkvloer afspelen.”
Hij noemt een productiebedrijf als voorbeeld. “De RI&E beschreef keurig de risico’s in het magazijn en op kantoor. Maar de monteurs die dagelijks bij mensen thuis kwamen? Die hadden te maken met armoede, slechte hygiëne en soms agressie. Die risico’s stonden nergens beschreven.”
Het gevolg: een document dat formeel lijkt te kloppen, maar praktisch niets oplevert. Een papieren tijger.
“Een goede RI&E begint met luisteren,” legt Cees Willem uit. “Medewerkers weten precies waar het bijna misgaat. Ik stel hen vragen als: Waar maak je je zorgen over? Wat ging er laatst nét goed?”
Risicomodellen en scores zijn volgens hem slechts hulpmiddelen. “De techniek is niet het probleem. Denk bijvoorbeeld aan methoden zoals die van Kinney en Wiruth, waarbij risico’s in cijfers worden uitgedrukt. Het probleem is dat organisaties stoppen bij het getal, terwijl het echte werk daar pas begint.”
Een slechte RI&E kijkt vooral naar zichtbare, fysieke gevaren. Een goede RI&E kijkt dieper:
“Als ik drie keer per maand een incident zie bij dezelfde machine, dan los je dat niet op met een extra sticker. Dan moet je kijken naar training, procedures en onderhoud.”
Voor HR zijn er volgens Cees Willem een paar echte game-changers, zoals deze:
“Hoe serieus neemt de organisatie veiligheid? Geeft de directie het goede voorbeeld? Wordt er gehandhaafd als regels worden overtreden?”
“Niet alleen verplichte cursussen, maar ook: hoe worden nieuwe mensen ingewerkt? Begrijpt iedereen wat er van hen verwacht wordt?”
“Ik zie organisaties met prachtige veiligheidsposters, terwijl een deel van het personeel slecht Nederlands spreekt. Dan komt de boodschap simpelweg niet aan.”
“Risicoscores zijn handig, maar geen exacte wetenschap,” zegt Cees Willem. “Neem psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Hoe bereken je het risico van structureel onhaalbare deadlines of agressieve klanten?”
“Juist omdat PSA minder zichtbaar is, wordt het vaak niet meegenomen. Terwijl we weten dat werkdruk en ongewenst gedrag kunnen leiden tot meer bedrijfsongevallen, doordat mensen vermoeider raken, minder scherp zijn en sneller fouten maken.”
Wat volgens hem wél houvast biedt, is de arbeidshygiënische strategie:
“Bij PSA betekent dat: eerst kijken naar werkbelasting en bezetting, niet naar weerbaarheidstraining als snelle oplossing.”
“Een grote valkuil is dat RI&E’s zich vooral richten op fysieke risico’s,” zegt Cees Willem. “Mentale en sociale factoren blijven vaak buiten beeld.”
Hij noemt opnieuw het voorbeeld van monteurs die bij mensen thuis werken. “Zij komen soms in onveilige of schrijnende situaties terecht. Dat zie je niet terug in standaard RI&E-formulieren.”
Een tweede valkuil is het blind vertrouwen op risicoscores. “De echte oorzaken zitten vaak in gedrag, cultuur of leiderschap. Als die niet worden aangepakt, verandert er niets.”
En tot slot: opvolging. “Er ligt dan wel een plan van aanpak, maar zonder duidelijke verantwoordelijkheid en evaluatie verdwijnen maatregelen langzaam van de radar.”
Cees Willem: “Door verhalen te vertellen, geen spreadsheets.”
Bij management gebruikt hij concrete voorbeelden:
“Uw klantenservice krijgt dagelijks boze klanten over zich heen, kan niet rustig pauzeren en werkt met onhaalbare deadlines. Hoe lang houdt u dat zelf vol?”
Bij medewerkers draait het om eigenaarschap. “Laat hen meedenken over oplossingen. Als het hun idee is, groeit het draagvlak vanzelf.”
Vooral bij PSA hoort Cees Willem vaak: ‘Een beetje werkdruk hoort erbij.’
“Terwijl de gevolgen enorm kunnen zijn als je niet op tijd in gesprek gaat.” In het artikel wat er gebeurt als arbobeleid op de plank blijft liggen, lees je hoe dit kan leiden tot langdurig verzuim, zeker wanneer signalen van stress, overbelasting of ongewenst gedrag niet serieus worden genomen.
“Maar ik leg dan uit dat stress werkt als een sluipende ziekte. Het begint klein. Iemand slaapt wat slechter, wordt wat prikkelbaarder. Maar als er dan wisselende leidinggevenden bijkomen, onhaalbare deadlines en onderbezetting, dan stapelt het zich op.”
“Eigenaarschap is cruciaal,” zegt Cees Willem. “Niet ‘de afdeling’, maar een naam, bevoegdheden, draagvlak en een deadline.”
Daarnaast is evaluatie onmisbaar. “Ik plan altijd een evaluatiemoment in. Na drie maanden bel ik: ‘Hoe gaat het met de maatregelen?’ Vaak blijkt dan dat er obstakels zijn die we niet hadden voorzien. Dan passen we het plan aan.”
“De OR is goud waard,” stelt Cees Willem. “Ze hebben instemmingsrecht, maar vooral veel kennis van wat er leeft op de werkvloer.”
Door de OR vroeg te betrekken -al bij de inventarisatie- ontstaat draagvlak en worden maatregelen realistischer.
Een van de meest gestelde vragen van werkgevers is wat de rol is van de Ondernemingsraad bij het kiezen van een arbodienst. In deze video leggen we de rol van de Ondernemingsraad kort uit.
Een RI&E werkt alleen als hij aansluit bij de dagelijkse praktijk en leeft binnen de organisatie. Dat vraagt om luisteren, prioriteren en blijven volgen.
Wie veiligheid ziet als een doorlopend proces en niet als een verplicht document haalt er veel meer uit: minder verzuim, meer werkplezier en een veiligere werkvloer. Bij ADXpert helpen we jouw organisatie om die vertaalslag te maken.
Veel organisaties hebben risico’s netjes op papier staan, maar missen zicht op wat er dagelijks écht speelt op de werkvloer.
Wil je weten of jouw RI&E ook echt werkt in de praktijk?
Neem vandaag nog contact op voor een vrijblijvend gesprek. Daarin kijken we samen of de juiste risico’s zijn benoemd én of het Plan van Aanpak uitvoerbaar is. Zo krijg jij helderheid over waar je RI&E nu staat en wat nodig is om hem werkbaar te maken.